Virgo–Polgraw


Fale grawitacyjne: astrofizyka i modelowanie źródeł, analiza danych, budowa detektora Virgo

LIGO i Virgo rejestrują pierwsze w historii fale grawitacyjne z układu podwójnego gwiazd neutronowych

16.10.17 - To pierwsza w historii równoczesna detekcja fal grawitacyjnych i światła pochodzących z tego samego kosmicznego kataklizmu.

Po raz pierwszy naukowcy bezpośrednio zarejestrowali fale grawitacyjne — ,,zmarszczki’’ w czasoprzestrzeni — oraz, jednocześnie, fotony o różnych energiach pochodzące ze zderzenia się gwiazd neutronowych. To pierwsza w historii równoczesna detekcja fal grawitacyjnych i światła pochodzącego z tego samego kosmicznego kataklizmu.

Odkrycia dokonało amerykańskie laserowe interferometryczne obserwatorium fal grawitacyjnych LIGO, europejskie laserowe interferometryczne obserwatorium fal grawitacyjnych Virgo, oraz około 70 obserwatoriów naziemnych i kosmicznych. Czytaj więcej

Szczegóły:


Virgo-Polgraw jest polskim zespołem naukowców analizujących dane gromadzone przez detektory LIGO i Virgo, poszukujące fal grawitacyjnych przewidzianych przez ogólną teorię względności Alberta Einsteina.

Astrofizyka fal grawitacyjnych to nowa i obiecująca dziedzina badań Wszechświata. W odróżnieniu od obserwacji fal elektromagnetycznych (fal radiowych, światła widzialnego, promieniowania X i gamma), będących głównym źródłem naszej dotychczasowej wiedzy, obserwując fale grawitacyjne ,,słuchamy'' Wszechświata rejestrując drobne zaburzenia krzywizny czasoprzestrzeni przy pomocy laserowych detektorów interferometrycznych LIGO i Virgo. Fale grawitacyjne emitowane są podczas największych kosmicznych kataklizmów: zlewania się układów podwójnych gwiazd neutronowych lub czarnych dziur, wybuchów supernowych, oraz przez inne źródła np. niestabilne lub zdeformowane rotujące gwiazdy neutronowe. Bezpośrednia detekcja fal grawitacyjnych umożliwia badanie obiektów, które ,,nie świecą'', czyli nie wytwarzają promieniowania elektromagnetycznego, sprawdzanie teorii grawitacji w dynamicznym reżimie silnego pola grawitacyjnego oraz bezpośrednie studiowanie wnętrz gwiazd neutronowych, czyli poznanie sekretów najgęstszej materii istniejącej we Wszechświecie. Informacji tych nie da się obecnie uzyskać innymi metodami.

Oprócz analizy danych i rozwijania statystycznej teorii wykrywania sygnałów zajmujemy się także modelowaniem astrofizycznych źródeł fal grawitacyjnych, przewidywaniami dotyczącymi populacji tych źródeł, obserwacjami emisji elektromagnetycznej towarzyszącej emisji fal grawitacyjnych oraz budową interferometru Virgo.

Kierownikiem projektu jest prof. Andrzej Królak z Instytutu Matematycznego PAN (grant NCN Harmonia ,,Udział Polski w projekcie Advanced Virgo'' nr UMO-2014/14/M/ST9/00707). Udział Polski w projekcie Virgo znajduje się na Polskiej Mapie Drogowej Infrastruktury Badawczej. W skład grupy wchodzą

  1. Instytut Matematyczny PAN
  2. Centrum Astronomiczne im. Mikołaja Kopernika PAN
  3. Obserwatorium Astronomiczne Uniwersytetu Warszawskiego
  4. Instytut Astronomii im. profesora Janusza Gila, Uniwersytet Zielonogórski
  5. Wydział Fizyki, Uniwersytet w Białymstoku
  6. Narodowe Centrum Badań Jądrowych
  7. Centrum Astronomii, Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu
    • Kazimierz Borkowski
  8. Instytut Fizyki Teoretycznej Uniwersytetu Wrocławskiego
    • Arkadiusz Błaut
  9. Obserwatorium Astronomiczne Uniwersytetu Jagiellońskiego
    • Andrzej Kułak
    • Michał Ostrowski

Źródła finansowania i grantów obliczeniowych.

Członkowie grupy Virgo-Polgraw: Paweł Ciecieląg, Magdalena Sieniawska, Orest Dorosh, Izabela Kowalska-Leszczyńska, Dorota Rosińska, Adam Zadrożny, Michał Bejger, Andrzej Królak, Piotr Jaranowski, Tomasz Bulik.

Kraje i instytucje wchodzące w skład projektu Advanced Virgo (Nicolas Arnaud/Virgo Outreach team)

Uczestnicy konferencji współpracy LIGO-Virgo (LV Collaboration Meeting), zorganizowanej w Krakowie we wrześniu 2010.